W listopadzie zakończył się trzeci nabór wniosków o przyznanie premii na Rozwój Małych Gospodarstw. To instrument wsparcia realizowany w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Zainteresowanie tegorocznym naborem okazało się o wiele większe niż w poprzednich latach. Wnioski złożyło aż 5025 rolników, podczas gdy rok wcześniej liczba ta nie przekroczyła 1400. Taka różnica pozwala przypuszczać, że dostępność wsparcia, jak i jego atrakcyjne warunki, zostały przez rolników zauważone i uznane za realne narzędzie wspomagające rozwój niewielkich gospodarstw.
Spis treści
Premia z obowiązkiem inwestycji i wzrostu sprzedaży
Premie kierowane są do gospodarstw o określonej skali i profilu działalności, a także do tych, którzy planują zintensyfikować sprzedaż własnych produktów, w tym w ramach tzw. krótkiego łańcucha dostaw. Wsparcie jest wypłacane w formie ryczałtu i może wynosić nawet 120 tys. zł. W zamian rolnik zobowiązuje się m.in. do zwiększenia wartości sprzedaży wytwarzanych przez siebie produktów.
System ten, poza funkcją pomocową, pełni także funkcję mechanizmu aktywizującego rynek lokalny i promującego działalność o charakterze zrównoważonym. Jego konstrukcja wymusza konkretne działania inwestycyjne, które mają przynieść mierzalne efekty ekonomiczne. Z perspektywy prawnej i administracyjnej oznacza to szereg obowiązków i wymogów formalnych, które muszą zostać spełnione zarówno na etapie ubiegania się o pomoc, jak i podczas jej rozliczania.
Kto mógł ubiegać się o premię i jakie kryteria należało spełnić?
Premia na Rozwój Małych Gospodarstw przysługuje ściśle określonej grupie beneficjentów. Warunkiem podstawowym było prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni nie większej niż 300 ha oraz wielkości ekonomicznej nieprzekraczającej 25 tys. euro w tzw. roku wyjściowym.
Dodatkowo wymagano, aby gospodarstwo generowało przychód ze sprzedaży własnych produktów rolnych na poziomie co najmniej 5 tys. zł. Takie ograniczenia mają na celu skierowanie wsparcia do rzeczywiście niewielkich, często rodzinnych gospodarstw, które posiadają potencjał wzrostu, lecz z uwagi na ograniczone zasoby finansowe mogą mieć trudności z rozwojem.
Istotnym kryterium było również ukierunkowanie działalności. Premie przysługiwały zarówno rolnikom prowadzącym produkcję ekologiczną, jak i konwencjonalną, a także tym, którzy rozpoczynają działalność w ramach krótkiego łańcucha dostaw (KŁD), czyli sprzedaży bezpośredniej lub z pominięciem pośredników. Zgodnie z przepisami, gospodarstwa zajmujące się jedynie działalnością naukowo-badawczą zostały wykluczone z możliwości uzyskania wsparcia.
Wysokość premii i możliwe kierunki inwestycji
W zależności od charakteru planowanej działalności wysokość wypłacanej premii mogła wynieść 100 tys. zł lub 120 tys. zł. Wyższą kwotę otrzymywali ci rolnicy, którzy planowali rozwój w kierunku ekologicznej produkcji lub sprzedaży w ramach KŁD. Pomoc wypłacana była w formie ryczałtu. Upraszcza to rozliczenie finansowe, lecz jednocześnie nie zwalnia beneficjentów z realizacji określonych celów.
Środki pozyskane w ramach programu można przeznaczyć m.in.:
- na budowę lub modernizację budynków inwentarskich,
- zakup maszyn, urządzeń, sprzętu niezbędnego do produkcji rolnej,
- inwestycje w infrastrukturę związaną z przetwórstwem lub sprzedażą produktów rolnych.
Wprowadzenie takich ułatwień ma na celu zwiększenie samodzielności gospodarstw, ich zdolności przetwórczych oraz dostosowanie do wymogów rynkowych.
Obowiązek wzrostu sprzedaży – mechanizm weryfikacji efektów
Uzyskanie wsparcia wiąże się z koniecznością osiągnięcia wymiernych rezultatów. Beneficjent zobowiązany jest do zwiększenia wartości sprzedaży brutto produktów rolnych o co najmniej 30% względem tzw. przychodu bazowego, przy czym minimalna wartość, do jakiej musi wzrosnąć sprzedaż, została określona na poziomie 43 200 zł. Takie rozwiązanie ma zagwarantować, że wypłacone środki będą realnie wpływać na rozwój gospodarstw, a nie zostaną wykorzystane wyłącznie do zachowania dotychczasowego poziomu działalności. Warunek ten ma charakter weryfikowalny, oznacza to, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) kontroluje spełnienie wymogów po zakończeniu realizacji inwestycji. Brak osiągnięcia zakładanych celów może skutkować koniecznością zwrotu części lub całości uzyskanej pomocy.
Wysoka liczba wniosków złożonych w trzecim naborze potwierdza, że premia na Rozwój Małych Gospodarstw stała się realnym narzędziem wsparcia dla rolników, zwłaszcza prowadzących produkcję konwencjonalną. Przyznanie środków wiąże się jednak z obowiązkiem realizacji inwestycji i osiągnięcia wzrostu sprzedaży, nadając programowi charakter zobowiązania prawno-ekonomicznego. Dla wielu gospodarstw to szansa na rozwój, ale także ryzyko w przypadku niespełnienia warunków, dlatego konieczna jest ostrożność przy planowaniu i rozliczaniu działań objętych pomocą.
